OpenBSD Daily Driver

Πρώτη δημοσίευση: 2026-03-08

Για αρκετό καιρό φλέρταρα με την ιδέα ενός απλού workstation που θα τρέχει ένα λιτό OS, και την ίδια στιγμή θα 'ναι ό,τι πρέπει για καθημερινή χρήση desktop.

Με το επίθετο "απλός" φανταζόμουν hardware που ναι μεν είναι αξιοπρεπές από πλευράς χαρακτηριστικών κι επιδόσεων, αλλά όχι απαραίτητα ό,τι πιο ισχυρό ή καινούργιο κυκλοφορεί.

Με το επίθετο "λιτός" είχα κατά νου ένα λειτουργικό σύστημα που δεν υποστηρίζει, κατ' ανάγκη, μια ευρεία γκάμα hardware. Αναπτύσσεται όμως ακολουθώντας πρακτικές που οδηγούν σ' ένα ασφαλές και γρήγορο σύστημα, με χαμηλή κατανάλωση πόρων.

Και ναι, η αρχικά αφηρημένη ιδέα για απλό workstation με λιτό OS άρχισε να παίρνει μορφή, όταν άρχισα να θυμάμαι όσα έχω διαβάσει περί της ανάπτυξης του OpenBSD.

Code Correctness

Η πρακτική του code correctness αποσκοπεί στην ανάπτυξη λογισμικού το οποίο, κατ' ελάχιστον, συμπεριφέρεται ακριβώς όπως προβλέπεται από τις αρχικές προδιαγραφές. Επιπρόσθετα, συμβάλλει στη δημιουργία λογισμικού το οποίο αντιμετωπίζει επιτυχώς edge cases και δεν...

  • κολλάει,
  • έχει memory leaks,
  • τερματίζεται ανώμαλα,
  • επηρεάζει αρνητικά άλλο λογισμικό.

Γενικά, "υψηλό" code correctness σημαίνει ασφαλέστερο και περισσότερο αξιόπιστο λογισμικό το οποίο --κι αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό-- συντηρείται ή/και βελτιώνεται εύκολα.

Ασταμάτητο κυνήγι bugs

Η φήμη του ασφαλούς λειτουργικού συστήματος που έχει κερδίσει το OpenBSD, σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στην προσήλωση των developers στο code correctness.

Από το προϊστορικό 1996 διενεργούνται εκτενή code audits στο βασικό σύστημα, με τη σχετική ομάδα να μην ψάχνει απαραίτητα για προβλήματα ασφαλείας: Το κυνήγι αφορά κυρίως σε software bugs, ορισμένα από τα οποία, πράγματι, βρίσκονται πίσω από security holes. Και τα αποτελέσματα των code audits θα ήταν μάλλον χλιαρά, αν δεν δινόταν μεγάλη έμφαση στον καθαρό, αναγνώσιμο και καλά τεκμηριωμένο κώδικα. Είναι ενδεικτικό το ότι τα εξεζητημένα κόλπα και το δυσνόητο συντακτικό δεν εκτιμώνται ιδιαίτερα στον κόσμο του OpenBSD, όχι όσο ο απλός και κατανοητός κώδικας.

Σειρά προληπτικών μέτρων

Τα code audits για την εξάλειψη bugs είναι ένα μόνο από τα προληπτικά μέτρα υπέρ ενός ασφαλούς λειτουργικού συστήματος. Επιπρόσθετα, οι developers του OpenBSD προσπαθούν να προβλέπουν καταστάσεις και τεχνικές επιθέσεων, οπότε από νωρίς υιοθετούν πολιτικές ή/και αναπτύσσουν τεχνολογίες προστασίας. Παραθέτω μερικά παραδείγματα:

  • Chrooting,
  • kernel randomization,
  • privilege revocation και privilege separation,
  • αντικατάσταση των επισφαλών συναρτήσεων strcpy() και strcat() της C, με τις ασφαλείς strlcpy και strlcat,
  • εντοπισμός προγραμματιστικών σφαλμάτων κατά τη μεταγλώττιση,
  • κλήσεις συστήματος pledge() και unveil(),
  • πολιτική μνήμης W^X (Write‑xor‑Execute),
  • ασφαλείς προεπιλογές (π.χ., μόνο οι απολύτως απαραίτητες υπηρεσίες του βασικού συστήματος είναι ενεργοποιημένες μετά την εγκατάσταση του λειτουργικού),
  • ισχυρή κρυπτογραφία στο βασικό σύστημα (το OpenSSH, για παράδειγμα, αναπτύσσεται υπό την αιγίδα του OpenBSD πρότζεκτ),
  • χρήση της υποδομής Xenocara, για το κτίσιμο μιας ασφαλούς εκδοχής του X Window System,
  • ψηφιακά επαληθευμένα και υπογεγραμμένα releases και πακέτα, με το signify.

Μινιμαλισμός, τεκμηρίωση, διαφάνεια

Το βασικό σύστημα του OpenBSD, αυτό δηλαδή που παίρνουμε μετά από την εγκατάσταση του λειτουργικού, πέρα από τον πυρήνα συμπληρώνεται από ένα σκοπίμως περιορισμένο σύνολο βιβλιοθηκών, εργαλείων και υπηρεσιών. Έτσι, αφενός συρρικνώνεται δραστικά η λεγόμενη attack surface, αφετέρου διευκολύνονται σημαντικά η συντήρηση και η περαιτέρω ανάπτυξη του βασικού συστήματος.

Αλλά η συντήρηση και η ανάπτυξη διευκολύνονται και χάρη στην ποιοτική τεκμηρίωση, με τη μορφή man pages, σχολίων στον πηγαίο κώδικα, επεξηγηματικών security patches, καθώς κι εκτενών release notes (δείτε, π.χ., εκείνα για την έκδοση 7.8). Και ειδικά για τους νεοφερμένους στο OpenBSD, το επίσημο FAQ είναι ό,τι χρειάζεται κάποιος για να εγκαταστήσει και να μάθει να διαχειρίζεται το λειτουργικό.

Το OpenBSD δεν θα είχε φτάσει ως εδώ, αν δεν ήταν open source και δεν συνοδευόταν από την κατάλληλη άδεια χρήσης. Προφανώς, το ότι είναι open source το καθιστά προσβάσιμο σε όλους όσοι είναι διατεθειμένοι να το μελετήσουν. Ειδικά η άδεια χρήσης BSD, επιτρέπει τη συνεισφορά σε κώδικα αλλά και τη χρήση του κώδικα για οποιονδήποτε σκοπό -- ακόμη και την ενσωμάτωσή του σε ιδιόκτητο και κλειστό λογισμικό.

OpenBSD για χρήση desktop;!

Από όλα τα παραπάνω διαφαίνεται ότι το OpenBSD είναι κατάλληλο για servers. Για την ακρίβεια, κατάλληλο για μήνες-χωρίς-reboot-και-χωρίς-κανένα-πρόβλημα, servers.

Και πράγματι, έτσι είναι.

Παραθέτω ένα μόνο (ασήμαντο) παράδειγμα: την onion εκδοχή του kolderson-net τη φιλοξενώ σε OpenBSD server. Οι μόνες φορές που ο server χρειάστηκε reboot, ήταν εξαιτίας αναβάθμισης του λειτουργικού στην επόμενη έκδοση ή εξαιτίας κάποιου patch που άλλαζε τον πυρήνα.

Πολύ-πολύ(-πολύ) παλιά, είχα παίξει με την ιδέα μιας εικονικής μηχανής που τρέχει OpenBSD με XFCE, και όλη η δικτυακή της κίνηση υποχρεωτικά περνάει μέσα από το δίκτυο ανωνυμίας του Tor. Είχα μάλιστα φτιάξει και σχετικό βίντεο, το οποίο είναι ακόμα διαθέσιμο για download.

Πάντως κάποιοι παράξενοι και περιθωριακοί (σταματάω την πληκτρολόγηση και κάνω air quotes) τύποι, χρησιμοποιούν (αποκλειστικά) συστήματα desktop με OpenBSD. Έτσι τουλάχιστον φαίνεται με μια περιήγηση σε subreddits όπως το r/unixporn -- και φυσικά το r/openbsd.

Από τα περασμένα Χριστούγεννα, στο κλαμπ των παράξενων και περιθωριακών, οι οποίοι χρησιμοποιούν συστήματα desktop με OpenBSD, έχω μπει κι εγώ. Αν και δεν τρέχω το OpenBSD σε όλους τους υπολογιστές που χρησιμοποιώ, έχω ήδη να πω πολλά θετικά για την έως τώρα εμπειρία μου από το mini PC και το laptop που τρέχουν OpenBSD.

Η εμπειρία μου έως τώρα

Τονίζω ευθύς εξαρχής ότι υπάρχουν κατηγορίες (σχεδόν) καθημερινών εργασιών, οι οποίες γίνονται πολύ πιο άνετα --και πολύ καλύτερα-- με εφαρμογές που δεν διατίθενται για το OpenBSD.

Ένα παράδειγμα που μου έρχεται αμέσως κατά νου αφορά στην εγγραφή κι επεξεργασία βίντεο, π.χ., για τη δημιουργία screencasts. Αν και είναι δυνατό να δημιουργήσεις screencasts στο OpenBSD (κάποιοι χρησιμοποιούν το ffmpeg με customized scripts), η αλήθεια είναι ότι με μία εφαρμογή σαν το Screenflow ή το Camtasia έχεις πολλές περισσότερες δυνατότητες και γενικά παράγεις ποιοτικότερα αποτελέσματα, ανετότερα.

Κάτι άλλο που (προς το παρόν;) ξεχνάμε με το OpenBSD, είναι οι τεχνολογίες containerization με το Docker ή με το Podman. Είδα, πάντως, ότι είναι δυνατόν να εγκαταστήσουμε Linux σε περιβάλλον vmd, κι εκεί να έχουμε το Docker. Δεν έχω δοκιμάσει αυτή την προσέγγιση, αφού για containerized εφαρμογές βρίσκω πολύ πιο εύκολο το να καταφύγω σε κάποιο (απομακρυσμένο) σύστημα Linux.

Επιτρέψτε μου τώρα να αιτιολογήσω γιατί, μολαταύτα, δεν χάνω ευκαιρία να χρησιμοποιώ το OpenBSD desktop που έχω δημιουργήσει. Ομαδοποιώ τις σκέψεις μου στις ακόλουθες έξι κατηγορίες, τις οποίες και παραθέτω αλφαβητικά.

  • Απλότητα. Το πολύπλοκο και συγκεντρωτικό systemd, με την απέραντη, για πολλούς, attack surface, δεν υπάρχει στο OpenBSD. Αντίθετα, η εκκίνηση του συστήματος και η διαχείριση υπηρεσιών γίνονται με τη βοήθεια RC scripts. Το βασικό σύστημα που παίρνουμε αμέσως μετά την εγκατάσταση, εξάλλου, είναι σκόπιμα λιτό. Την ίδια στιγμή, διαθέτει ό,τι απαιτείται για ένα πλήθος εργασιών ή αποστολών, αν προτιμάτε. Λίγα μόνο παραδείγματα: Θέλετε να στήσετε ένα router/firewall ή έναν web server; Χρειαζόσαστε μήπως ένα απλό αλλά λειτουργικό περιβάλλον γραφικών; Αν ναι, να ξέρετε ότι δεν είναι απαραίτητο να εγκαταστήσετε κάτι έξτρα, αφού το βασικό σύστημα σας καλύπτει. Η απλότητα ως ιδέα συναντάται και στο πώς αναβαθμίζουμε λογισμικό από το βασικό σύστημα (syspatch) ή το ίδιο το λειτουργικό (sysupgrade), καθώς και στο πώς διαχειριζόμαστε έξτρα πακέτα λογισμικού (pkg_add, pkg_info, pkg_delete, κ.ο.κ.).

  • Ασφάλεια. Αφού μάθεις για α) το code correctness, β) την υιοθέτηση των σχετικών ιδεών από την ομάδα ανάπτυξης του OpenBSD, γ) τα συχνά code audits, δ) την υλοποίηση προληπτικών μηχανισμών ασφαλείας, καταλαβαίνεις ότι, τουλάχιστον το βασικό σύστημα, είναι ό,τι πιο ασφαλές μπορείς να τρέχεις σε server ή σε desktop. Εδώ μάλλον θα έχουμε ένσταση: "Ομπτζέξιον, γιόρ όνορ, χίερ-σέη! Η υπεράσπιση εικοτολογεί, ενώ σκόπιμα αγνοεί την ύπαρξη άλλων ασφαλών λειτουργικών συστημάτων, όπως το Κιούμπς-Όου-Ες!" Η αλήθεια είναι πως το QubesOS είναι πράγματι εξαιρετικά ασφαλές, όμως το όλο πρότζεκτ ακολουθεί μία εντελώς διαφορετική λογική. Οι developers του QubesOS θεωρούν δεδομένα τα προβλήματα ασφαλείας. Το σκεπτικό τους έχει ως εξής: όσο ικανή κι αν είναι μια ομάδα ανάπτυξης, όσο στοχοπροσηλωμένα κι αν κυνηγά bugs, τελικά πάντα θα καταλήγεις με software το οποίο δεν είναι 100% απαλλαγμένο από προβλήματα ασφαλείας. Γι' αυτό και στο QubesOS εφαρμόζεται μια στρατηγική διαμερισματοποίησης, με όλες τις εφαρμογές να τρέχουν σε διαφορετικά --και όσο το δυνατόν στεγανά-- virtual machines. Έτσι, κάθε φορά που εκδηλώνεται κάποιο πρόβλημα ασφαλείας, η ζημιά είναι εκ των πραγμάτων περιορισμένη και δεν επηρεάζει ολόκληρο το σύστημα. Συγκρίνοντας με το OpenBSD, λοιπόν, στο QubesOS φαίνεται να έχεις περισσότερο λογισμικό που θεωρείται ασφαλές -- ή ακριβέστερα ανίκανο να προκαλέσει εκτεταμένη ζημιά. Από την άλλη βέβαια πληρώνεις βαρύ τίμημα σε πόρους συστήματος, κυρίως σε RAM και CPU.

  • Ηρεμία. Αναλόγως του window manager ή του desktop environment που τρέχετε, η λέξη "ηρεμία" είναι πολύ πιθανό να συνοψίζει την αλληλεπίδραση σας με το OpenBSD και τις εγκατεστημένες εφαρμογές. Ξεχάστε τα widgets, τα gadgets, τα add-ons, τις κάθετες κι οριζόντιες μπάρες, τα κουδούνια, τα σεμεδάκια και τα ρέστα. Πουθενά pop-ups και tool tips, ούτε μία ζωηρή ειδοποίηση, ούτε ένα χαρωπό ηχητικό εφέ. Αν τώρα θέλετε να δείτε τι καιρό κάνει (ζεστό, κατά πάσα πιθανότητα), ποια είναι η ισοτιμία του Monero ως προς κάποιο τραπεζονόμισμα (καλή, σε γενικές γραμμές) ή να ρίξετε μια ματιά στους τίτλους από την τρέχουσα εσωτερική επικαιρότητα (θα αφορούν κυρίως στο Κλεινόν Άστυ), κανένα app δεν θα διεκδικήσει την προσοχή σας. Αντίθετα, για περισπασμούς σαν αυτούς, θα πρέπει να δράσετε συνειδητά. Ή μπορείτε απλά να τους αγνοήσετε και να παραμείνετε αφοσιωμένος σε ό,τι κάνετε. Το μόνο που θα υπάρχει στο desktop σας είναι μερικά μόνο παράθυρα ακριβώς από τις εφαρμογές που εκείνη τη στιγμή χρησιμοποιείτε. Αυτή τη στιγμή, για παράδειγμα, το desktop του cwm (βλέπε παρακάτω) που τρέχω, είναι 100% κατειλημμένο από δύο μόνο παράθυρα. Στο αριστερό μισό είναι το Apostrophe, στο οποίο πληκτρολογώ αυτές τις γραμμές. Στο δεξιό μισό είναι ο Firefox. Στο αριστερότερο tab βλέπω live πώς θα δείχνει το post στο kolderson-net. Σε άλλα tabs κάνω σχετικές έρευνες, π.χ., για να θυμηθώ πώς δουλεύουν τα pledge() και unveil() ή να μάθω ποιοι είναι οι συχνότεροι λόγοι πίσω από ένα "ομπτζέξιον, γιόρ όνορ". (Το "χίερ-σέη" πολύ με διασκεδάζει, για κάποιο λόγο.) Σε κάθε περίπτωση, ησυχία. Α, κι αφοσίωση σε μία εργασία τη φορά.

  • Περιβάλλον. Στο βασικό σύστημα του OpenBSD περιλαμβάνεται ο cwm (Calm Window Manager). Πρόκειται για έναν stacking window manager, με όψη που αρχικά παραπέμπει σε περιβάλλον το οποίο μάλλον είναι ακόμη υπό ανάπτυξη. Στην πραγματικότητα ο cwm είναι ώριμος, σταθερός και πολύ γρήγορος. Παίζοντας λίγο με το αρχείο ρυθμίσεων, το ~/.cwmrc, ο cwm εύκολα γίνεται πολύ πιο ελκυστικός στην όψη. Μετά, όταν δεις ότι είναι φτιαγμένος κυρίως για χειρισμό από το πληκτρολόγιο, αρχίζεις να μαθαίνεις τα προκαθορισμένα key bindings. Και ξαφνικά, απορείς πώς τόσον καιρό ανεχόσουν κάτι βαριές πολυπλοκότητες τύπου KDE, GNOME, XFCE κ.λπ.

  • Ταχύτητα. Για τον αποκλεισμό exploits που βασίζονται στις δυνατότητες speculative execution των σύγχρονων επεξεργαστών, το OpenBSD (καθώς και το QubesOS, μιας που το ανέφερα προηγουμένως) προληπτικά απενεργοποιεί το HTT (Hyper-Threading Technology) για τους επεξεργαστές Intel, όπως επίσης και το SMT (Simultaneous Multi-Threading) για τους επεξεργαστές AMD. Στην πράξη, λοιπόν, εκεί που είχες συνηθίσει να πιστεύεις ότι ο επεξεργαστής στο μηχάνημά σου είχε, π.χ., 8, 12 ή 16 πυρήνες, κάποια στιγμή συνειδητοποιείς ότι το OpenBSD βλέπει 4, 6 ή 8 πυρήνες αντίστοιχα (και θυμάσαι, παρεμπιπτόντως, ότι ο αριθμός των φυσικών πυρήνων είναι πράγματι 4, 6 ή 8). Περιμένεις, λοιπόν, μια σημαντική πτώση στην ταχύτητα, ειδικά όταν το μηχάνημα εκτελεί βαριές εργασίες. Στην πράξη, ενεργοποιώντας το εξ ορισμού απενεργοποιημένο HTT/SMT, αναλόγως του workload συμβαίνει ένα από τα ακόλουθα: α) δεν παρατηρείται καμία ουσιαστική διαφορά στις επιδόσεις, β) παρατηρείται ελαφρά μείωση στις επιδόσεις, γ) παρατηρείται ελαφρά βελτίωση στις επιδόσεις. Όλα βέβαια εξαρτώνται από τη φύση του εκάστοτε workload. Τελικά όμως οι developers του OpenBSD δίνουν προτεραιότητα στην ασφάλεια, γι' αυτό και δεν προτείνουν στους χρήστες του λειτουργικού να ενεργοποιούν το HTT/SMT. Και ποια είναι η εμπειρία από την καθημερινή χρήση; Η έως τώρα προσωπική μου εμπειρία, δεν με έκανε να σκεφτώ ούτε για μια στιγμή ότι το OpenBSD είναι αργό ή δεν εκμεταλλεύεται στο έπακρο τις δυνατότητες του hardware. Ίσως διότι απουσιάζει το systemd, το οποίο κάθε στιγμή θέλει να τσεκάρει τι συμβαίνει στο πιθανο-χωροχρονικό συνεχές, ίσως διότι δεν τρέχουν ένα σωρό υπηρεσίες στο background, οι οποίες φιλοδοξούν να με κάνουν πιο παραγωγικό, ίσως επειδή ο καθαρός κώδικας δεν συμβάλει θετικά μόνο στην ασφάλεια.

  • Τεκμηρίωση. Η πρώτη θετική εντύπωση περί της ποιότητας αλλά και της πληρότητας του documentation στον κόσμο του OpenBSD, έρχεται από το επίσημο FAQ: εκτός από έναν αναλυτικό, βήμα-προς-βήμα οδηγό για την εγκατάσταση του λειτουργικού, αποτελεί ένα εγχειρίδιο τόσο για τον διαχειριστή συστημάτων, όσο και για τον desktop user. Υπάρχουν βέβαια και τα man pages. Παραδέχομαι ότι, γενικά, όποτε μπορώ να μη συμβουλευτώ κάποιο man page, με ανακούφιση (και λίγη χαρά) δεν το συμβουλεύομαι. Ειδικά στον κόσμο του OpenBSD, όμως, η κατάσταση είναι διαφορετική. Πάρτε, για παράδειγμα, το man page για τον διαχειριστή παραθύρων cwm: είναι ό,τι πρέπει ώστε να μάθει κανείς για τον εν λόγω διαχειριστή, πώς να τον χρησιμοποιεί και πώς να τον φέρνει στα μέτρα του. Το σημαντικότερο απ' όλα; Το man page του cwm είναι καλογραμμένο κι αναγνώσιμο από ανθρώπινα όντα. Μπορώ ν'αναφέρω κι άλλα παραδείγματα, όπως το man page του sysctl, εκείνα για τα rc και rc.conf, και βεβαίως δεν ξεχνώ το man page του pf.conf.

Video tutorials

Σχεδιάζω να ετοιμάσω σειρά video tutorials στην οποία θα εξηγώ τα κριτήρια επιλογής hardware και μετά θα δείχνω, αναλυτικά και βήμα προς βήμα, πώς ξεκίνησα με την εγκατάσταση του OpenBSD και πώς έφτασα να έχω ένα σύστημα desktop το οποίο (με χαρά) χαρακτηρίζω ως daily driver.

Εσάς θα σας ενδιέφερε μια τέτοια σειρά; Αν ναι, υπάρχει κάτι που οπωσδήποτε θα θέλατε να παρουσιάζεται ή/και να αναλύεται στη σειρά; Χρησιμοποιήστε κάποιο από τα κανάλια επικοινωνίας και πείτε μου.